Çiçek açan çay nedir?
Çiçek açan çay, yeşil çay yapraklarının elle tek tek bir araya getirilip sıkıca bağlanmasıyla hazırlanan bir çay tomurcuğudur. Kuru hâliyle ceviz büyüklüğündedir; dışarıdan bakıldığında yeşilimsi gri, sıkı sarılmış bir tomurcuk görünür. İçinde ise kurutulmuş bir çiçek saklıdır.
Tomurcuk sıcak suya bırakıldığında bağlanan yapraklar yavaş yavaş gevşer. Yapraklar suyun içinde yıldız gibi açılır, ortadaki çiçek yukarı doğru yükselir. Bu yüzden İngilizcede "blooming tea" ya da "flowering tea", yani açan çay adıyla bilinir.
Çatalköy'deki tomurcuk, yasemin kokusu taşıyan yeşil çay yapraklarından hazırlanır. Ortasında macenta pembesi bir amarant çiçeği yer alır.
Çiçek açan yeşil çay nasıl hazırlanır?
Çiçek açan çayı sıradan bir demlik çayından ayıran, yapılışıdır. Yeşil çay yaprakları uçlarından bir araya getirilir, ortaya çiçek yerleştirilir ve hepsi ince bir iplikle bağlanır. Ardından tomurcuk şekillendirilip kurutulur.
Bu işlerin her biri elle yapılır. Yaprakların sırası ve bağın sıkılığı, tomurcuğun suda nasıl açılacağını belirler. Gevşek bağlanan bir tomurcuk suya değer değmez dağılır; fazla sıkı bağlanan tomurcuk ise açılmadan demliğin dibinde kalır. Doğru sarılmış bir tomurcuk birkaç dakika içinde, yaprak yaprak açılır.
Kurumuş tomurcukta aranacak şey bütünlüktür. Yaprakları dağılmamış, ipliği yerinde, çiçeği dışarı taşmamış bir tomurcuk, açılışın düzgün olacağının ilk göstergesidir. Ezilmiş ya da şekli bozulmuş bir tomurcuk suda yamuk açılır.
Ortadaki çiçek: amarant
Tomurcuğun ortasındaki yuvarlak pembe çiçek, amarant çiçeğidir. Botanik adı Gomphrena globosa'dır ve Amaranthaceae familyasına ait tek yıllık bir süs bitkisidir. Kökeni Orta ve Güney Amerika'ya dayanır; bugün dünyanın pek çok yerindeki bahçelerde yetiştirilir.
Amarantın yuvarlak başlarındaki renk, aslında taç yapraklardan değil, çiçekleri saran brakte adı verilen yapraksı pullardan gelir. Bu pullar kuruduğunda da rengini ve şeklini korur. Bu yüzden amarant, kuru çiçek düzenlemelerinde uzun süredir kullanılan bitkilerden biridir. Çiçek açan çayda da aynı özellik işe yarar: kurutulmuş amarant suya girdiğinde macenta rengini bırakmaz, demliğin ortasında net bir renk noktası olarak kalır.
Yasemin kokusu nereden gelir?
Yaseminli çayın kokusu, çay yapraklarının taze yasemin çiçekleriyle bir arada bekletilmesinden gelir. Yasemin çiçekleri gündüz kapalı toplanır ve akşam açılmaya başladıklarında çay yapraklarıyla bir araya getirilir. Çiçekler açılırken saldıkları koku, kuru yapraklara geçer. Ardından çiçekler ayrılır ve çay yeniden kurutulur. Kokunun derinliği, bu bekletmenin kaç kez tekrarlandığına bağlıdır.
Yasemin çiçeğiyle çay kokulandırma, Uzak Doğu çay geleneğinin köklü yöntemlerinden biridir. Bu çay ve yasemin kültürü, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) Küresel Önemdeki Tarımsal Miras Sistemleri listesinde yer alır.
Çiçek açan çayda bu koku, demin ilk anında hissedilir. Önde yasemin çiçeğinin notası, arkada yeşil çayın otsu ve hafif tatlımsı gövdesi bulunur. Demlemede açığa çıkan renk açık sarı ile yeşilimsi tonlar arasındadır.
Demlerken neye dikkat edilir?
Cam demlik ya da şeffaf bardak. Çiçek açan çayın asıl anı, açılışın kendisidir. Şeffaf bir cam demlik ya da yüksek bir cam bardak, tomurcuğun açılışını ve çiçeğin yükselişini baştan sona izlenebilir kılar. Porselen ya da metal demlikte çay yine demlenir, ama bu an görünmez.
Kaynar suyun biraz altında bir sıcaklık. Yeşil çay, tam kaynar suyla buluştuğunda buruklaşır ve acımsı bir tat verir. Kaynamış suyun kısa bir süre dinlendirilmesi, hem yaprakların düzgün açılmasına hem de yeşil çayın gövdesinin dengede kalmasına izin verir.
Uzun bekletmemek. Tomurcuk açıldıktan sonra demlikte uzun süre bekletildiğinde yeşil çaydan gelen acılık artar. Çay, açılış tamamlanıp renk oturduğunda servis edilir.
Birden fazla demleme. Aynı tomurcuk, üzerine yeniden sıcak su eklenerek birden fazla kez demlenebilir. Her demlemede yasemin notası biraz daha hafifler, yeşil çayın gövdesi öne çıkar.
Nelerle iyi gider?
Masada açılan bir ikram. Çiçek açan çay, misafirin önünde demlendiğinde bir sunuma dönüşür. Cam demlik masanın ortasına konduğunda açılış, sohbetin bir parçası olur.
Hafif tatlılar. Yaseminin çiçeksi notası, ağır şerbetli tatlılardan çok hafif tatlılarla dengede durur. Badem kurabiyesi, makaron, sade lokum ve meyveli tartlar yaseminli yeşil çayın yanında baskın olmadan yer alır.
Kahvaltı ve öğleden sonra sofrası. Yeşil çayın hafif gövdesi, peynirli ve meyveli bir sofrada siyah çaydan daha sakin bir eşlik sunar.
Soğuk servis. Demlenen çay soğuduktan sonra buz üzerinde servis edildiğinde yasemin kokusu daha belirgin hâle gelir. Alkolsüz yaz içeceklerinde açık renkli bir taban olarak kullanılabilir.
Sık sorulan sorular
Çiçek açan çay nasıl demlenir?
Tomurcuk cam bir demliğe ya da bardağa konur, üzerine kaynamış ve kısa süre dinlendirilmiş su dökülür. Birkaç dakika içinde tomurcuk açılır, çiçek yükselir. Renk oturduğunda çay servise hazırdır.
Bir tomurcuk kaç kez demlenebilir?
Aynı tomurcuk birden fazla kez demlenebilir. İlk demlemede yasemin kokusu en yoğundur; sonraki demlemelerde yeşil çayın gövdesi öne çıkar.
Ortadaki çiçek hangi çiçek?
Çatalköy'deki tomurcuğun ortasında kurutulmuş amarant (Gomphrena globosa) çiçeği bulunur. Rengini suda da koruduğu için demliğin ortasında macenta pembesi bir nokta olarak kalır.
Çiçek açan çay neden cam demlikte demlenir?
Çünkü bu çayın en belirgin özelliği açılışıdır. Cam demlik, tomurcuğun açılışını ve çiçeğin yükselişini görünür kılar.
Çiçek açan çay nasıl saklanır?
Kapalı bir kapta, ışık almayan, serin ve kuru bir yerde saklanır. Nem tomurcuğun şeklini, ışık ise yasemin kokusunu zamanla zayıflatır.
Yaseminli yeşil çaydan farkı nedir?
Aynı çay ailesindendir, ama sunumu farklıdır. Yaseminli yeşil çay demlikte doğrudan demlenen dökme yapraktır. Çiçek açan çayda ise yapraklar elle bağlanmış bir tomurcuk hâlindedir ve demlenirken açılır.
Kaynağın önemi: Çatalköy'de çiçek açan çay
Çiçek açan çayda kalite, tomurcuğun bütünlüğünden okunur. Taşıma ve paketleme sırasında ezilen, ipliği gevşeyen ya da çiçeği dışarı taşan bir tomurcuk suda düzgün açılmaz. Çatalköy'de tomurcuklar şekline, sarımının sıkılığına ve çiçeğin yerinde durmasına bakılarak ayrılır; şekli bozulmuş olanlar pakete girmez. Ürün 4 ve 10 adetlik paketler hâlinde sunulur.
Farklı dillerde çiçek açan çay
Çiçek açan çay İngilizcede blooming tea ya da flowering tea, Almancada Teeblume ya da Erblühtee, Fransızcada thé fleur, Rusçada связанный чай ve Arapçada شاي مزهر adıyla bilinir. Ortasındaki amarant çiçeği botanik kaynaklarda Gomphrena globosa olarak geçer.
Kaynaklar: Encyclopaedia Britannica, "Globe amaranth" maddesi; FAO, Küresel Önemdeki Tarımsal Miras Sistemleri (GIAHS) listesi.