Yıldız anason nedir?
Yıldız anason, yaprak dökmeyen bir ağacın olgunlaşmadan toplanıp kurutulmuş meyvesidir. Avuçta tutulduğunda pas rengi kahverengi, odunsu bir yıldız görünür. Yıldızın çoğunlukla sekiz kolu vardır ve her kol bir merkezden kayık biçiminde dışa açılır. Kolların içinde birer tohum saklıdır; meyveyi meyve yapan bu sekiz küçük bölmenin bir merkez çevresinde birleşmesidir.
Ağacın Latince adı Illicium verum'dur. Schisandraceae familyasındandır; eski sınıflamalarda Illiciaceae olarak da geçer. Türkçede yıldız anasonu ya da yıldız anason diye anılır, İngilizcede star anise adını taşır. Adı iki dilde de aynı iki şeyi anlatır: meyvenin yıldız biçimini ve anasonu andıran kokusunu.
Çatalköy'de yıldız anason Yıldız Anason 66 Gr. adıyla, bütün yıldızlar hâlinde yer alır.
Yıldız anason nerede yetişir?
Yıldız anasonun doğal yurdu Uzak Doğu'nun güneyinde, Kuzey Vietnam'a uzanan dağlık yağmur ormanlarıdır. Ağaç orada, deniz seviyesinden epey yukarıdaki orman yamaçlarında yerli bir türdür. Yine de bugün yıldız anason denince akla gelen ağaç çoğunlukla bahçelerde ve dikim alanlarında büyür; meyve ticareti büyük ölçüde bu yetiştirilen ağaçlardan beslenir.
Ağaç zamanla Uzak Doğu'nun başka kesimlerine, Kamboçya'ya ve Myanmar'a da taşındı. Vietnam başta olmak üzere Güneydoğu Asya ülkelerinde yetiştirilir; Laos'ta, Filipinler'de, okyanusun öbür yakasında Jamaika'da da dikilir.
Ağacın kendisi sakin bir görünüştedir. Orta boylu ve yaprak dökmeyen bir ağaçtır; kabuğu koyu gridir. Yaprakları kalın, derimsi ve kokuludur, dal uçlarında sıklaşır. Çiçekleri tek tek, yaprak koltuklarında açar; renkleri pembeden koyu kırmızıya uzanır. Yıldız biçimli meyve bu çiçeklerden gelişir.
Yıldız anason nasıl toplanır ve kurutulur?
Çiçekten gelişen meyve, bir merkez etrafında yıldız gibi dizilen kayık biçimli kollardan meydana gelir. Kolların sayısı genellikle sekizdir; ara sıra sekizden fazla kollu meyveler de görülür.
Meyve tam olgunlaşmadan, olgunlaşmaya az kala toplanır. Ardından güneşte kurutulur. Kuruyan meyve pas rengi bir kahverengiye döner. Kolların dışı kahverengi ve buruşuk kalır, iç yüzleri ise kırmızımsı kahve ve parlaktır. Her kolun ucu düz, kısa bir gagayla biter. Her kolun içinde parlak, yassı, oval ve sarımsı kahve tek bir tohum durur.
Kokusu ve tadı
Yıldız anasonun kokusu sıcak, tatlı ve aromatiktir. Anasonu andırır, ama ondan daha güçlüdür. Tadında hafif bir tatlılık ve belirgin bir meyankökü izi vardır.
Kokunun yeri, bu baharatı anlamanın anahtarıdır. Kokuyu veren uçucu yağın çoğu tohumda değil, tohumu saran odunsu kabuktadır. Yıldız anason çoğu zaman bütün hâliyle kullanılır; tabakta da bütün bir yıldız olarak görünür kalır.
Yıldız anason nelerle iyi gider?
Beş baharat karışımı. Uzak Doğu mutfağının beş baharat karışımında yıldız anason Çubuk Tarçın, karanfil, rezene ve Sichuan biberiyle bir araya gelir. Hazır karışım olarak Çinin Beş Baharatı 80 Gr. sayfasında yer alır.
Kırmızı haşlama. Uzak Doğu'nun kıyı mutfaklarında kırmızı haşlama adı verilen uzun pişen et yemeklerinde yıldız anason temel baharattır.
Phở ve et suları. Vietnam'ın phở çorbasında yıldız anason et suyunun temel kokularındandır; Kuzey Vietnam'da sığır eti çorbalarında yaygın bir baharattır. Uzun kaynatılan et sularında meyanköksü bir arka plan bırakır.
Biryani ve masala chai. Hindistan'da biryani pilavına ve sütlü, baharatlı masala chai çayına girer. Güney Hindistan'da, özellikle Kerala'da, garam masala karışımında yer alır.
Malay ve Endonezya mutfağı. Malezya'dan Endonezya'ya uzanan mutfaklarda da bilinen bir baharattır.
Haşlanmış armut ve kompostolar. Batı tatlılarında şuruplu haşlanmış armutta tek bir yıldız meyvenin tatlılığına derinlik katar. Hoşaf ve kompostolarda da birkaç yıldız denenebilir.
Fırın ürünleri ve şekerleme. Batı mutfağında kek, kurabiye ve şekerlemelerde anasonun yerine kullanılır.
Yaratıcı öneriler. Sütlü sıcak içeceklerde bütün bir yıldız bekletilebilir. Uzun pişen et yemeklerinde ve şuruplarda birkaç yıldız yeterlidir.
İyi yıldız anason nasıl anlaşılır?
Kollar. Meyvenin çoğunlukla sekiz kolu vardır ve kollar bir merkez etrafında yıldız gibi dizilir.
Renk. Kurutulmuş meyve pas rengi kahverengidir; kolların iç yüzü kırmızımsı kahve ve parlaktır.
Tohum. Her kolda parlak, yassı ve oval tek bir tohum bulunur.
Uç. Her kolun ucu düz ve kısa bir gagayla biter.
Sık yapılan yanlışlar
"Yıldız anason ile anason aynı bitkidir."
Hayır. Kokuları birbirine benzer, ama iki ayrı bitkidir. Yıldız anason bir ağacın yıldız biçimli meyvesidir ve kokusu anasondan daha güçlüdür.
"Yıldız anasonun kokusu tohumundadır."
Hayır. Kokuyu veren uçucu yağın çoğu tohumu saran kabuktadır; tohum da bir miktar taşır.
"Yıldız anason kurutulmuş bir çiçektir."
Hayır. Yıldız biçimi çiçeği andırsa da yıldız anason ağacın meyvesidir. Çiçek pembeden koyu kırmızıya uzanan renkte açar; yıldız ise o çiçekten sonra gelişir.
Sık sorulan sorular
Yıldız anason nedir?
Illicium verum ağacının olgunlaşmadan toplanıp kurutulmuş meyvesidir. Kahverengi, odunsu ve çoğunlukla sekiz kolludur.
Yıldız anason nerede yetişir?
Doğal yurdu Uzak Doğu'nun güneyindeki dağ ormanlarıdır. Bugün Vietnam, Laos, Filipinler ve Jamaika gibi farklı coğrafyalarda da yetiştirilir.
Yıldız anason hangi yemeklerde kullanılır?
Beş baharat karışımında, kırmızı haşlama yemeklerinde, phở çorbasında, biryani pilavında, masala chai çayında ve haşlanmış armut gibi tatlılarda kullanılır.
Yıldız anason ile anason arasındaki fark nedir?
İki ayrı bitkidir. Yıldız anason bir ağacın odunsu meyvesidir; kokusu anasonu andırır ama daha güçlüdür.
Yıldız anason nasıl kullanılır?
Genellikle bütün yıldız olarak et sularına, şuruplara, kompostolara ve sütlü içeceklere bırakılır; baharat karışımlarına da girer.
Yıldız anasonun tadı nasıldır?
Sıcak, tatlı ve aromatiktir; belirgin bir meyankökü izi taşır.
Yıldız anason kaç kollu olur?
Çoğunlukla sekiz kolludur. Ara sıra sekizden fazla kollu meyveler de görülür.
Yıldız anason hangi familyadandır?
Schisandraceae familyasındandır. Eski sınıflamalarda ayrı bir familya olarak, Illiciaceae adıyla da geçer.
Yıldız anason ağacı nasıl bir ağaçtır?
Yaprak dökmeyen, orta boylu, koyu gri kabuklu bir ağaçtır; yaprakları kalın ve derimsidir.
Kaynağın önemi: Çatalköy'de yıldız anason
Yıldız anasonda değer, kolların biçiminden ve renginden okunur. Çatalköy'ün yıldız anasonu Illicium verum türüdür ve bütün yıldızlar hâlinde sunulur.
Farklı dillerde yıldız anason
Yıldız anason İngilizcede star anise adıyla bilinir; botanik kaynaklarda Illicium verum olarak geçer.
Kaynaklar: Kew, Plants of the World Online; International Plant Names Index; Trees and Shrubs Online; Spices Board of India / ICAR-IISR; Gernot Katzer, Spice Pages; King's American Dispensatory; PROSEA; National Trust.
Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlıkla ilgili her konuda hekiminize ya da eczacınıza danışınız.